Rainer Maria Rilke – Nhà Thơ Nhà Văn Nhân Loại

Rainer Maria Rilke là một trong những nhà thơ lớn nhất của thế kỷ XX, được biết đến rộng rãi qua hai tập thơ Duineser Elegien (Những khúc bi ca Duineser) và Die Sonette an Orpheus (Sonnet gửi Orpheus). Để hiểu hơn về ông và thơ của ông, chúng ta hãy cùng đọc thêm một trích đoạn trong tập sách “RILKE – Nhà thơ và nhà văn nhân loại” do Phạm Công Thiện viết, Phạm Hoàng xuất bản.

Trích đoạn viết về Rilke của Phạm Công Thiện

Chưa có người nào sống trọn vẹn, rung chuyển trọn đời mình cho nỗi chết chuẩn bị từ lâu, như chuối giú trong sạp gạo, như rễ cắm sâu trong lòng nước, như một số ít nghệ sĩ mang tên là Van Gogh, Henry Miller và Rilker. Làm nghệ sĩ, sống nghệ sĩ, sống thi sĩ có nghĩa là sống cho trọn tim, máu, hơi thở, dâng hiến tất cả cho một giây phút lên đồng thiên thu, chết đi trong một buổi trưa mất gió, nhưng tâm hồn vẫn đọng lại một vết thương bết máu của một định mệnh tàn khóc, làm tín đồ ngu dại ngây thơ thoáng nắng lên câu, vun trồng những đóa hoa hồng tươi rói trên nắm mồ, hiện diện từng bước thời gian, những năm những năm tàn ác bạo động, những ngày tháng lũ lượt kéo về và trôi đi, Rilke vẫn sống một cách trầm lặng, trầm thống và thơ mộng, sống cô độc với một nỗi cô độc tàn phá, nhưng vẫn run rẩy thành kính đi tìm tiếng hát của lòng mình trong những tâm hồn chung thuyền như tấm lòng thành kính của một kẻ bỏ nhà ra đi để tìm một giáo đường mộng mị ở phương Đông… Tâm hồn của Rilke là tâm hồn của một kẻ lìa bỏ tất cả để lên đường run rẩy, lên đường đi tìm một giáo đường ở phương Đông.

Khu rừng nguyên thủy rừng già bên trong tâm hồn, Rilke là một thi sĩ của thế giới nội tại, nhưng thế giới nội tại ở đây không phải là thế giới tâm lý, đối tượng của tâm lý học và phân tâm học; thế giới nội tại của Rilke là một hơi thở khác, sâu thẳm âm u hơn là hơi thở thông thường của người đời, chỉ có bước liều mạng của thi nhân qua một hơi thở khác mới cất lên tiếng ca sầu trầm để ca tụng sự chuyển hình của Hữu Hình trong Vô Hình. Thế giới nội tại của Rilke là một thế giới viên dung, một thế giới bao trùm tất cả những thế giới, những thế giới bao la được gói gọn trong một thế giới vô hình của một hơi thở khác.

Hơi thở khác của Rilke là một hơi thở “chạm tơ vàng” của Hàn Mặc Tử, hơi thở của một con người đi ra ngoài con người và chạm mặt với thiên thần, một hạng thiên thần mù mắt và tự nhìn vào bên trong mình, vì cả không gian đã nằm trọn bên trong thiên thần, thiên thần chỉ cần nhìn vào trong và thấy tất cả, không cần phải mở mắt ngoài ra nữa.

Chính vì sống qua kinh nghiệm thần diệu trong cơn chạm trán tàn khốc với thiên thần, cho nên Rilke không thể nào dùng được tiếng nói thông thường của người đời, Rilke phải nói tiếng nói khác, phải thở hơi thở khác, ngôn ngữ của Rilke trở thành một ngôn ngữ nội tại, một ngôn ngữ nằm ngay tại chủng tử của ngôn tính, một ngôn ngữ mà nơi đó sự im lặng ngự trị; hơn ai hết, Rilke đã ý thức triệt để về những giới hạn của ngôn ngữ và đồng thời cảm nhận tất cả chấn động thần diệu thoát ra từng những tiếng, những lời, những chữ của ngôn ngữ loài người.

Đọc thơ của Rilke.

60. nhưng với hình thể an nghĩ như cái vung

đậy.

Ôi thực là bỡ ngỡ biết bao cho bất cứ sự

vật nào sinh ra từ lòng dạ

mà phải bay! Cơ hồ như sợ chính ban thân,

nó uốn lượng không khi như vết rạn nẻ làm

nứt cái tách.

Như vết tính của con dơi rạch kẽ đồ sứ

buổi chiều.

Và chúng ta: vẫn luôn là khách bàng quan

ở mọi chân trời

cứ nhìn tất cả mà không bao giờ nhìn tới

trước từ bên trong!

Điều ấy tràn ngập chúng ta. Chúng ta sắp

xếp nó. Nó tàn tạ.

Chúng ta lại sắp xếp nó nữa và chính chúng

ta lại tàn tạ.

70. Ai đã quay ngược chúng ta lại như vậy, đến

nỗi chúng ta,

dù làm gì đi nữa vẫn luôn giữ lại phong

thái của

của kẻ sắp lên đường? Giống như trên ngọn

đồi cuối cùng mở bày ra cho kẻ ấy thung

lũng của quê hương vào một lần cuối

kẻ ấy quay đầu lại, dừng đứng, lâu la ở nán

lại lên cao

như chúng ta sống mà vẫn luôn luôn từ

biệt.

Trích từ Sầu ca ở lâu đài Duino – Phạm Công Thiện dịch